Buổi sáng thức dậy với cổ họng khô rát, nuốt vướng và hơi khàn tiếng, nhiều người chọn cách uống nước ấm rồi tiếp tục công việc như bình thường. Thực tế, phần lớn các cơn đau họng là do virus và có thể tự cải thiện sau vài ngày nếu nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, có những trường hợp bệnh không khỏi mà còn trở nên nghiêm trọng hơn. Vậy khi nào thực sự cần đi khám vì đau họng và khi nào có thể theo dõi tại nhà.
Thực tế, không phải mọi cơn đau họng đều nguy hiểm. Trong một số tình huống nhất định, việc thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và tránh những biến chứng không mong muốn.
Đau họng thông thường có thể tự theo dõi tại nhà
Nếu bạn chỉ có các biểu hiện nhẹ như rát họng thoáng qua, sốt nhẹ dưới 38,5°C, ho kèm theo sổ mũi, cơ thể mệt mỏi nhẹ và các triệu chứng cải thiện dần sau 3–5 ngày, nhiều khả năng đây là viêm họng do virus. Trường hợp này có thể chăm sóc tại nhà bằng cách nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm, giữ ấm cổ và theo dõi thêm.
>>> Xem thêm: Top 8 cách trị đau họng tại nhà
Tuy nhiên, nếu tình trạng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên cân nhắc đi khám vì đau họng để được đánh giá chính xác.
Khi nào cần đi khám vì đau họng ngay?
Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo cho thấy bạn không nên trì hoãn việc thăm khám.
Sốt cao hoặc sốt kéo dài:
Nếu nhiệt độ cơ thể trên 38,5°C và không giảm sau 2–3 ngày, hoặc sốt kèm rét run, mệt lả, đây có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn. Khi đó, đi khám vì đau họng là cần thiết để bác sĩ xác định có cần dùng kháng sinh hay không.
Đau họng dữ dội, nuốt khó nhiều:
Đau tăng dần khi nuốt, thậm chí nuốt nước bọt cũng đau, có thể gợi ý tình trạng viêm nặng hoặc áp xe quanh amidan. Nếu kèm theo nói khó, há miệng khó hoặc đau lan sang tai, bạn nên đi khám sớm để tránh biến chứng.
Khó thở hoặc thở rít:
Đây là dấu hiệu cần xử trí khẩn cấp. Nếu cổ họng sưng nhiều gây khó thở, thở rít hoặc cảm giác nghẹt thở, cần đến cơ sở y tế ngay. Không nên tự điều trị tại nhà trong tình huống này.
Đau họng kéo dài trên 2–3 tuần:
Một trong những lý do phổ biến khiến nhiều người đi khám vì đau họng là tình trạng kéo dài dai dẳng. Nếu bạn đau họng hơn 2–3 tuần mà không khỏi, dù triệu chứng không quá nặng, vẫn nên kiểm tra để loại trừ viêm mạn tính, trào ngược dạ dày hoặc các nguyên nhân khác.
Khàn tiếng kéo dài:
Khàn tiếng trên 2–3 tuần, đặc biệt ở người hút thuốc lá hoặc làm nghề nói nhiều, cần được thăm khám chuyên khoa. Đây có thể chỉ là viêm thanh quản, nhưng cũng cần loại trừ các tổn thương khác ở dây thanh.
Hạch cổ sưng to, đau nhiều
Hạch cổ có thể sưng nhẹ khi viêm họng thông thường. Tuy nhiên, nếu hạch to nhanh, đau nhiều hoặc kéo dài không giảm, bạn nên đi khám vì đau họng để được kiểm tra kỹ hơn.
Bảng phân biệt đau họng theo dõi tại nhà và đau họng cần đi khám:
| Tiêu chí | Có thể theo dõi tại nhà | Cần đi khám sớm |
| Mức độ đau | Rát họng nhẹ, đau thoáng qua | Đau dữ dội, nuốt nước bọt cũng đau, đau lan tai |
| Sốt | Không sốt hoặc sốt nhẹ < 38,5°C | Sốt ≥ 38,5°C, kéo dài > 2–3 ngày, rét run, mệt lả |
| Triệu chứng kèm theo | Ho, sổ mũi, hắt hơi, mệt nhẹ (gợi ý nhiễm virus) | Khó nuốt nhiều, nói khó, há miệng khó, nghi ngờ áp xe |
| Thời gian kéo dài | Cải thiện dần sau 3–5 ngày | Kéo dài > 2–3 tuần không khỏi |
| Khó thở | Không có | Khó thở, thở rít, cảm giác nghẹt cổ họng (cần xử trí khẩn cấp) |
| Hạch cổ | Sưng nhẹ, ấn hơi đau, giảm dần | Hạch sưng to nhanh, đau nhiều hoặc không giảm |
| Khàn tiếng | Thoáng qua vài ngày | Kéo dài > 2–3 tuần, đặc biệt ở người hút thuốc hoặc nói nhiều |
Các nhóm đối tượng cần thận trọng hơn
Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi:
Nếu trẻ đau họng kèm sốt ≥ 38,5°C, bỏ ăn, chảy dãi nhiều, thở rít hoặc quấy khóc liên tục, nên đưa đi khám sớm để bác sĩ kiểm tra họng, tai – mũi – họng và đánh giá nguy cơ viêm amidan mủ, viêm thanh quản hoặc viêm nắp thanh môn.
Người cao tuổi ≥ 65 tuổi:
Đau họng kéo dài, khàn tiếng trên 2–3 tuần, nuốt vướng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân ở nhóm này thường được chỉ định soi thanh quản hoặc nội soi tai mũi họng để loại trừ tổn thương mạn tính, trào ngược họng – thanh quản hoặc khối u vùng hầu họng.
Người mắc bệnh mạn tính:
Bao gồm: Tiểu đường, hen phế quản, COPD, suy giảm miễn dịch (đang dùng corticoid kéo dài, hóa trị, HIV…), trào ngược dạ dày – thực quản (GERD).
Ở các đối tượng này, viêm họng có thể dễ bội nhiễm vi khuẩn hoặc tiến triển thành áp xe quanh amidan. Bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm công thức máu, CRP, test nhanh liên cầu khuẩn hoặc nội soi nếu triệu chứng không điển hình.
Người hút thuốc lá lâu năm hoặc uống rượu bia nhiều:
Nếu đau họng hoặc khàn tiếng kéo dài trên 2–3 tuần, nuốt nghẹn, đau lan tai một bên, cần khám chuyên khoa tai mũi họng. Trường hợp này thường được chỉ định nội soi thanh quản bằng ống mềm để loại trừ tổn thương dây thanh hoặc tổn thương tiền ung thư.
Vì sao không nên tự ý dùng kháng sinh?
Một sai lầm rất thường gặp là vừa mới đau họng đã tự mua kháng sinh uống, trong khi phần lớn trường hợp là do virus và có thể tự thuyên giảm sau 5–7 ngày. Kháng sinh không tiêu diệt được virus, nên việc dùng “cho chắc” không giúp khỏi nhanh hơn mà còn làm tăng nguy cơ rối loạn hệ vi sinh đường ruột, tiêu chảy hoặc dị ứng thuốc.
Ngoài ra, nhiều người có thói quen uống 1–2 ngày thấy đỡ là tự ý ngưng thuốc, không đủ liệu trình 5–7 ngày theo chỉ định. Vi khuẩn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn sẽ dễ “sống sót” và tạo ra cơ chế đề kháng. Việc sử dụng kháng sinh không đúng cách không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị về sau mà còn góp phần vào tình trạng kháng kháng sinh – một vấn đề y tế cộng đồng ngày càng nghiêm trọng.
Trong thời gian theo dõi hoặc chờ đi khám, bạn nên uống đủ nước ấm, hạn chế nói nhiều, tránh đồ cay nóng, rượu bia, giữ ấm cổ khi trời lạnh và theo dõi nhiệt độ cơ thể. Bạn cũng có thể sử dụng các loại xịt họng như Dr.Bee, Propobee Spray… để giảm tình trạng viêm, đau rát khó chịu tại vùng họng. Việc ghi nhớ thời điểm khởi phát và diễn tiến triệu chứng cũng giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác hơn.
Không phải mọi cơn đau họng đều cần đến bệnh viện ngay. Tuy nhiên, biết rõ khi nào cần đi khám vì đau họng sẽ giúp bạn xử trí kịp thời và an toàn hơn. Nếu triệu chứng nhẹ và cải thiện sau vài ngày, bạn có thể theo dõi tại nhà. Nhưng nếu sốt cao, đau nhiều, khó thở hoặc kéo dài bất thường, đừng chủ quan. Thăm khám sớm không chỉ giúp điều trị đúng nguyên nhân mà còn phòng ngừa những biến chứng không đáng có.
