Nhiều người nhận thấy cổ họng bắt đầu khô rát, vướng khi nuốt hoặc ho nhẹ mỗi khi trời trở lạnh hoặc chuyển mùa. Đau họng khi thay đổi thời tiết là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt vào thời điểm giao mùa khi nhiệt độ và độ ẩm thay đổi đột ngột.
Trong phần lớn trường hợp, đau họng khi thời tiết lạnh hoặc thay đổi thời tiết xảy ra do niêm mạc hầu họng bị khô, suy giảm miễn dịch tại chỗ và dễ bị virus hô hấp tấn công. Nếu chăm sóc đúng cách, tình trạng này thường cải thiện sau vài ngày, nhưng cũng có thể tái phát nhiều lần nếu các yếu tố kích thích vẫn còn.
Vì sao đau họng khi thay đổi thời tiết xảy ra thường xuyên?
Niêm mạc hầu họng đóng vai trò như hàng rào miễn dịch đầu tiên của đường hô hấp. Lớp niêm mạc này được phủ bởi dịch nhầy và các tế bào miễn dịch giúp ngăn chặn vi khuẩn, virus và dị nguyên xâm nhập.
Khi thời tiết thay đổi đột ngột, một số cơ chế sinh lý có thể xảy ra:
- Co mạch niêm mạc do lạnh: Không khí lạnh khiến mạch máu tại niêm mạc họng co lại. Điều này làm giảm lưu lượng máu và khả năng bảo vệ của hệ miễn dịch tại chỗ.
- Khô niêm mạc họng: Độ ẩm thấp trong mùa lạnh hoặc khi sử dụng điều hòa nhiều làm giảm độ ẩm của lớp dịch nhầy. Khi lớp bảo vệ này mỏng đi, niêm mạc họng dễ bị kích thích và viêm.
- Virus hô hấp hoạt động mạnh hơn: Nhiều loại virus gây viêm họng như rhinovirus, virus cúm hoặc coronavirus có xu hướng lây lan mạnh hơn trong môi trường lạnh và khô.
- Suy giảm miễn dịch tạm thời: Sự thay đổi nhiệt độ khiến cơ thể chưa kịp thích nghi, làm giảm khả năng phản ứng miễn dịch trong thời gian ngắn.
Những yếu tố này kết hợp với nhau khiến nhiều người dễ tái phát đau họng khi thay đổi thời tiết, đặc biệt vào mùa đông hoặc giai đoạn giao mùa.
Vì sao nhiều người bị đau họng khi thời tiết lạnh?
Không khí lạnh có thể tác động trực tiếp lên niêm mạc hầu họng theo nhiều cách.
- Không khí lạnh làm giảm độ ẩm của đường thở: Khi hít phải không khí lạnh và khô, lớp dịch nhầy bảo vệ niêm mạc dễ bị mất nước. Điều này khiến cổ họng trở nên khô, dễ kích ứng và đau rát.
- Tăng phản ứng viêm tại niêm mạc: Không khí lạnh có thể kích hoạt các cytokine gây viêm, làm niêm mạc họng sưng nhẹ và gây cảm giác vướng khi nuốt.
- Dễ mắc cảm lạnh: Mùa lạnh cũng là thời điểm virus cảm lạnh lây lan mạnh hơn. Nhiễm virus đường hô hấp là nguyên nhân phổ biến gây viêm họng cấp.
- Thói quen sinh hoạt thay đổi: Vào mùa lạnh, nhiều người uống ít nước hơn, ở trong phòng kín lâu hay sử dụng điều hòa hoặc máy sưởi. Những yếu tố này đều làm tăng nguy cơ đau họng khi thời tiết lạnh.
Ai dễ bị đau họng khi thay đổi thời tiết?
Không phải ai cũng nhạy cảm với sự thay đổi thời tiết giống nhau. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn như:
- Người có viêm họng mạn tính: Niêm mạc họng đã bị viêm kéo dài nên dễ phản ứng với các yếu tố kích thích từ môi trường.
- Người mắc bệnh mũi xoang: Viêm xoang hoặc viêm mũi dị ứng có thể làm dịch nhầy chảy xuống họng (postnasal drip), gây kích thích niêm mạc họng.
- Người thường xuyên nói nhiều: Giáo viên, ca sĩ, nhân viên chăm sóc khách hàng hoặc MC thường sử dụng giọng nói liên tục, khiến niêm mạc họng dễ bị kích ứng khi thời tiết thay đổi.
- Người hút thuốc lá: Khói thuốc làm tổn thương biểu mô niêm mạc và phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của cổ họng.
- Người có trào ngược dạ dày – thực quản: Axit dạ dày có thể trào lên họng, gây viêm và làm cổ họng nhạy cảm hơn với không khí lạnh.
Phân biệt đau họng do thời tiết và viêm họng do virus
| Đặc điểm | Đau họng do thời tiết | Viêm họng do virus |
| Khởi phát | Thường xuất hiện khi trời lạnh hoặc giao mùa | Có thể xuất hiện quanh năm |
| Mức độ đau | Nhẹ đến trung bình | Có thể đau rõ hơn |
| Triệu chứng kèm theo | Khô họng, vướng nhẹ | Sổ mũi, ho, mệt mỏi |
| Sốt | Hiếm khi sốt | Có thể sốt nhẹ |
| Thời gian hồi phục | 1–3 ngày nếu giữ ấm và chăm sóc tốt | 3–7 ngày |
Bảng trên giúp người bệnh hiểu rằng không phải mọi loại đau họng đều cần dùng thuốc. Nhiều trường hợp chỉ cần chăm sóc đúng cách tại nhà.
Làm gì để giảm đau họng khi thời tiết lạnh tại nhà?
Khi cổ họng của bạn bắt đầu khô rát hoặc vướng nhẹ, một số biện pháp đơn giản sau có thể giúp bạn giảm triệu chứng nhanh chóng.
1. Uống đủ nước ấm trong ngày
Nước giúp giữ ẩm niêm mạc họng và làm loãng dịch nhầy, từ đó giảm cảm giác khô rát và kích thích. Bạn nên ưu tiên nước ấm ở khoảng 35–40°C để cổ họng dễ chịu hơn khi uống. Ngoài ra, có thể sử dụng trà gừng ấm hoặc nước mật ong ấm để tăng hiệu quả làm dịu họng.
Tránh uống nước quá lạnh, các đồ uống như cà phê, rượu bia hoặc thức ăn quá cay nóng vì có thể khiến họng bị kích thích nhiều hơn.
2. Súc miệng bằng nước muối ấm
Đây là cách đơn giản nhưng rất hiệu quả để giảm đau họng. Nước muối giúp giảm viêm, sát khuẩn nhẹ và làm dịu niêm mạc họng. Bạn hãy hòa 1/2 thìa cà phê muối với 200ml nước ấm, súc miệng và họng trong 30 giây, thực hiện 2–3 lần/ngày. Nếu không tiện pha, bạn cũng có thể sử dụng nước muối sinh lý 0,9% đóng chai hoặc các gói muối pha sẵn để đảm bảo nồng độ phù hợp và tiện lợi hơn khi sử dụng.
Trong những trường hợp cần làm sạch sâu và hỗ trợ kháng khuẩn tốt hơn, nhiều chuyên gia khuyến nghị có thể sử dụng nước súc miệng chứa chlorhexidine – hoạt chất có khả năng ức chế vi khuẩn gây bệnh vùng miệng – họng. Một số sản phẩm như nước súc miệng T.M.T hoặc Yaocare Medic được thiết kế phù hợp để hỗ trợ vệ sinh khoang miệng, giúp giảm vi khuẩn và cải thiện cảm giác đau rát họng khi sử dụng đúng cách.
3. Giữ ấm vùng cổ và ngực
Không khí lạnh có thể khiến các mạch máu vùng họng co lại, làm triệu chứng đau họng nặng hơn. Do vậy, bạn nên quàng khăn khi ra ngoài, mặc áo cổ cao và đeo khẩu trang để tránh hít trực tiếp không khí lạnh.
4. Hạn chế nói to hoặc nói quá nhiều
Nói nhiều khiến dây thanh quản và niêm mạc họng phải hoạt động liên tục, dễ làm đau họng kéo dài. Nếu bạn đang bị đau họng, hãy để cổ họng nghỉ ngơi, nói nhỏ, chậm và tránh la hét hoặc nói lớn.
5. Tăng độ ẩm trong phòng
Không khí hanh khô dễ làm cổ họng khô rát. Bạn có thể sử dụng máy tạo ẩm hoặc đặt một chậu nước nhỏ trong phòng và tránh để điều hòa quá lạnh.
Để kiểm soát tốt hơn, bạn nên dùng thêm máy đo độ ẩm (hygrometer). Mức độ ẩm lý tưởng cho đường hô hấp thường nằm trong khoảng 50–60%. Nếu độ ẩm dưới 40%, không khí sẽ trở nên quá khô và dễ gây kích thích cổ họng; ngược lại, độ ẩm quá cao (trên 70%) có thể tạo điều kiện cho nấm mốc và vi khuẩn phát triển.
6. Nghỉ ngơi đầy đủ
Giấc ngủ giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn trong việc chống lại virus hô hấp. Việc ngủ đủ giấc thôi là chưa đủ, mà cần chú ý đến chất lượng giấc ngủ. Bạn có thể thử ngủ sớm hơn 30–60 phút so với thường ngày, hạn chế dùng điện thoại trước khi ngủ và giữ phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát.
Có nên dùng xịt họng khi đau họng do thời tiết?
Trong nhiều trường hợp, các sản phẩm xịt họng chứa thành phần tự nhiên như keo ong hoặc thảo dược có thể giúp làm dịu niêm mạc họng. Keo ong (propolis) được xem là một “kháng sinh tự nhiên” nhờ chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi. Thành phần nổi bật trong keo ong là flavonoid và polyphenol – đây là các hoạt chất có đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm và hỗ trợ ức chế vi khuẩn. Ngoài ra, keo ong còn chứa axit phenolic, tinh dầu và một số vi khoáng giúp bảo vệ niêm mạc và hỗ trợ phục hồi vùng họng bị tổn thương.
Dạng xịt giúp đưa hoạt chất tiếp xúc trực tiếp với vùng hầu họng – nơi đang bị kích ứng hoặc viêm nhẹ. Khi sử dụng đúng cách, nhiều người nhận thấy cảm giác đau rát và khô họng giảm rõ rệt.
>>> Xem thêm về sản phẩm giảm đau họng Xịt họng Propobee – Kháng sinh tự nhiên – Hết đau rát họng, viêm họng, ho nhanh chóng
Tuy nhiên, xịt họng chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ. Nếu đau họng kéo dài hoặc kèm theo sốt cao, cần đi khám để xác định nguyên nhân chính xác.
Khi nào đau họng do thời tiết cần đi khám?
Mặc dù đa số trường hợp không nguy hiểm, nhưng bạn nên đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Đau họng kéo dài trên 7 ngày.
- Sốt cao trên 38,5°C.
- Nuốt đau nhiều hoặc khó nuốt.
- Khó thở hoặc thở rít.
- Hạch cổ sưng to và đau.
Những dấu hiệu này có thể gợi ý nhiễm khuẩn hoặc các bệnh lý khác cần được điều trị.
>>> Xem chi tiết: Khi nào bạn cần đi khám vì đau họng?
Cách phòng ngừa đau họng khi thay đổi thời tiết
Thời điểm giao mùa là lúc các bệnh đường hô hấp, đặc biệt là viêm họng, dễ bùng phát. Thực hiện các thói quen sau sẽ giúp bạn giảm nguy cơ mắc bệnh.
1. Giữ ấm cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh
Những vùng cần giữ ấm đặc biệt gồm cổ họng, ngực và bàn chân. Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc tối muộn, bạn nên mặc áo khoác và quàng khăn, tránh để gió lạnh thổi trực tiếp vào cổ họng.
2. Rửa tay thường xuyên
Virus và vi khuẩn gây viêm họng thường lây qua tay khi bạn chạm vào bề mặt nhiễm khuẩn và sau đó đưa tay lên miệng, mũi. Hãy rửa tay bằng xà phòng ít nhất 30 giây, đặc biệt là trước khi ăn, sau khi đi ra ngoài về, sau khi ho hoặc hắt hơi.
3. Uống đủ nước mỗi ngày
Niêm mạc họng đủ ẩm sẽ giúp tăng khả năng bảo vệ trước vi khuẩn và giảm nguy cơ kích ứng họng. Người trưởng thành nên uống khoảng 1,5–2 lít nước/ngày.
4. Hạn chế đồ uống lạnh và thực phẩm kích thích
Trong thời điểm thời tiết thất thường, nên hạn chế nước đá, đồ uống quá lạnh, rượu bia và đồ ăn cay nóng vì những thứ này có thể làm niêm mạc họng dễ bị tổn thương.
5. Tăng cường sức đề kháng
Để có miễn dịch khỏe mạnh giúp cơ thể chống lại virus gây viêm họng, bạn nên:
- Ăn nhiều rau xanh và trái cây.
- Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi ngày.
- Tập thể dục nhẹ nhàng.
- Bổ sung vitamin khi cần thiết.
- Keo ong cũng giúp tăng sức đề kháng và hỗ trợ phòng ngừa nhờ khả năng kháng khuẩn tự nhiên. Nếu trong trường hợp bạn thấy nguy cơ viêm họng, hãy xịt keo ong để bảo vệ cổ họng kịp thời.
6. Đeo khẩu trang khi ra ngoài
Khẩu trang không chỉ giúp phòng bệnh lây qua đường hô hấp mà còn giữ ấm vùng họng và hạn chế bụi và không khí lạnh.
Đau họng khi thay đổi thời tiết hoặc khi trời lạnh là tình trạng khá phổ biến và thường không nguy hiểm. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến sự thay đổi của môi trường khiến niêm mạc họng khô và giảm khả năng bảo vệ trước virus.
Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc kèm theo dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó nuốt hoặc hạch cổ sưng đau, người bệnh nên đi khám để được đánh giá chính xác. Việc giữ ấm cơ thể, duy trì độ ẩm niêm mạc và chăm sóc cổ họng đúng cách có thể giúp hạn chế tình trạng tái phát trong mùa lạnh hoặc giai đoạn giao mùa.
