Ho do trào ngược dạ dày: Nhận biết đúng để cải thiện từ nguyên nhân

Ho do trào ngược dạ dày dễ bị nhầm với ho do viêm họng, cảm cúm hoặc dị ứng thời tiết, khiến tình trạng này kéo dài và tái đi tái lại. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận biết đúng dấu hiệu, hiểu nguyên nhân và lựa chọn cách cải thiện cơn ho này phù hợp hơn.

Vì sao trào ngược dạ dày lại gây ra cơn ho dai dẳng?

Nhiều người thường thắc mắc: Tại sao bệnh ở dạ dày lại gây ho ở cổ họng? Về mặt sinh lý học, hiện tượng này xảy ra do hai cơ chế chính:

• Cơ chế 1: Axit trào ngược trực tiếp gây tổn thương niêm mạc hầu họng

Khi cơ vòng thực quản dưới hoạt động kém hiệu quả, dịch vị dạ dày có thể trào ngược lên thực quản, thậm chí lên tới vùng hầu họng và thanh quản. Dịch vị có tính axit nên dễ gây kích ứng lớp niêm mạc mỏng ở vùng họng, gây ra hiện tượng sưng viêm, ngứa rát và kích hoạt phản xạ ho để tống chất kích ứng ra ngoài.

Tình trạng này thường rõ hơn sau khi ăn no, khi nằm xuống hoặc vào ban đêm, vì tư thế nằm có thể khiến dịch dạ dày dễ trào ngược lên trên hơn.

• Cơ chế 2: Phản xạ ho qua dây thần kinh phế vị

Không phải lúc nào axit cũng cần trào lên tận cổ họng mới gây ho. Trong một số trường hợp, chỉ cần dịch vị kích thích phần dưới thực quản cũng có thể tạo tín hiệu qua dây thần kinh phế vị, gửi phản hồi về não bộ và tạo ra phản xạ co thắt phế quản, dẫn đến những cơn ho khan dồn dập.

Đây là lý do nhiều người bị ho khan kéo dài, ho nhiều về đêm hoặc ho tái đi tái lại dù không có biểu hiện cảm cúm rõ ràng. Nếu chỉ tập trung dùng thuốc ho hoặc viên ngậm làm dịu họng mà không kiểm soát tình trạng trào ngược, cơn ho có thể tiếp tục kéo dài.

Trào ngược dạ dày có thể gây ra cơn ho nhiều về đêm

Cách nhận biết ho do trào ngược dạ dày

Việc nhận diện đúng dấu hiệu ho liên quan đến trào ngược dạ dày giúp người bệnh tránh nhầm lẫn với các loại ho khác. Nhờ đó, người bệnh lựa chọn hướng cải thiện phù hợp hơn, thay vì chỉ tập trung dùng thuốc ho, tránh lạm dụng kháng sinh. 

Thời điểm cơn ho xuất hiện 

Trào ngược dạ dày thường gây ra những cơn ho khan, dễ bùng phát hoặc trở nên nặng hơn trong một số thời điểm sau:

• Sau khi ăn no: Đặc biệt là sau các bữa ăn chứa nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng hoặc thức uống có gas.
• Khi nằm ngửa hoặc cúi người: Tư thế nằm làm mất đi trọng lực tự nhiên, khiến dịch vị dạ dày dễ trào ngược lên thực quản – hầu họng hơn.
• Vào ban đêm: Khi cơ thể thả lỏng và phản xạ nuốt giảm xuống trong lúc ngủ, tư thế nằm ngang khiến axit lưu lại ở vùng họng lâu hơn gây kích ứng mạnh.

Các dấu hiệu đi kèm điển hình

Cơn ho do trào ngược dạ dày không phải lúc nào cũng xuất hiện đơn độc. Người bệnh có thể gặp thêm một số biểu hiện như:

• Ợ chua, ợ nóng, cảm giác nóng rát lan từ xương ức lên cổ họng.
• Đắng miệng hoặc cảm giác chua trong miệng, nhất là sau khi ngủ dậy.
• Khàn tiếng vào mỗi sáng sau khi thức dậy.
• Cảm giác luôn vướng nghẹn ở cổ họng, phải hắng giọng liên tục.

Đáng chú ý, một số trường hợp trào ngược dạ dày gây ho nhưng không đi kèm biểu hiện ợ chua hoặc đau rát dạ dày rõ ràng. Người bệnh chỉ thấy ho dai dẳng, ngứa họng, khàn tiếng hoặc vướng họng kéo dài, nên dễ nhầm với viêm họng mạn tính và xử trí sai hướng.

Bảng so sánh phân biệt nhanh

Trào ngược dạ dày ngoài gây ra ho có thể đi kèm với triệu chứng ợ chua, ợ nóng

Hướng dẫn cách cải thiện ho do trào ngược dạ dày tại nhà

Để cải thiện tình trạng này đúng hướng, nguyên tắc cốt lõi là kiểm soát yếu tố gây trào ngược kết hợp làm dịu niêm mạc tại chỗ.

Cải thiện lối sống giúp giảm ho do trào ngược

Điều chỉnh thói quen sinh hoạt là bước đầu tiên và quan trọng nhất để giảm triệu chứng ho trào ngược dạ dày – thực quản:

– Thay đổi thói quen ăn uống:

• Không ăn quá no, nên chia nhỏ các bữa ăn trong ngày.
• Tối thiểu 2–3 giờ sau khi ăn mới được nằm hoặc đi ngủ.
• Hạn chế các nhóm thực phẩm kích thích tiết axit hoặc làm suy yếu cơ vòng thực quản: đồ cay nóng, chiên xào nhiều dầu mỡ, trái cây quá chua, cà phê, rượu bia và nước ngọt có gas

– Tư thế ngủ và thói quen sinh hoạt:

• Nâng cao đầu giường từ 15–20cm (sử dụng gối chống trào ngược) để trọng lực ngăn axit dâng cao về đêm.
• Tránh mặc quần áo quá bó sát vùng bụng vì sẽ làm tăng áp lực lên dạ dày.
• Giữ cân nặng hợp lý, giảm cân nếu đang trong tình trạng thừa cân, béo phì.

Làm dịu niêm mạc và giảm kích ứng cổ họng tại chỗ

Song song với việc chỉnh sửa lối sống, việc xoa dịu vùng họng đang bị tổn thương bởi axit dịch vị sẽ giúp bạn dễ chịu hơn:

• Chăm sóc tự nhiên: Uống từng ngụm nước ấm nhỏ để rửa trôi lượng axit còn đọng lại ở niêm mạc họng, hạn chế nói to hoặc nói quá nhiều khi họng đang tổn thương.
• Sử dụng xịt họng keo ong hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng, giảm cảm giác khô rát, ngứa họng hoặc vướng họng sau các cơn ho. Xịt họng keo ong Propobee với những ưu điểm:

• Thành phần: Keo ong kết hợp mật ong và tinh dầu bạc hà.
• Thiết kế: Đầu xịt xoay 360 độ giúp thao tác xịt thuận tiện hơn, dễ hướng dung dịch vào vùng hầu họng cần chăm sóc.
• Lưu ý: Sản phẩm sử dụng cho trẻ từ 3 tuổi trở lên và thận trọng nếu có cơ địa dị ứng với keo ong, mật ong, phấn hoa hoặc tinh dầu. Xịt họng keo ong không có tác dụng xử lý nguyên nhân axit trào ngược từ dạ dày, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Xịt họng keo ong Propobee hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng, giảm ho

Thận trọng, không tự ý lạm dụng thuốc điều trị kéo dài

Một số nhóm thuốc như thuốc trung hòa axit, thuốc giảm tiết axit hoặc thuốc hỗ trợ điều trị trào ngược có thể được bác sĩ/dược sĩ tư vấn trong từng trường hợp cụ thể. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý mua và sử dụng kéo dài khi chưa có chỉ định, đặc biệt nếu triệu chứng tái diễn thường xuyên hoặc ngày càng nặng. Việc dùng thuốc không đúng cách có thể làm che lấp dấu hiệu bệnh, gây tác dụng không mong muốn hoặc khiến người bệnh trì hoãn trong việc thăm khám và xử trí nguyên nhân thật sự.

Khi nào cần đi thăm khám bác sĩ?

Ho do trào ngược dạ dày có thể cải thiện khi người bệnh kiên trì thay đổi lối sống và chăm sóc vùng họng đúng cách. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Cơn ho kéo dài liên tục trên 3 đến 4 tuần không có dấu hiệu thuyên giảm.
• Cảm giác nuốt khó, nuốt đau, thức ăn thường xuyên bị nghẹn ở cổ.
• Sụt cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân.
• Ho ra máu, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Đau tức ngực dữ dội lan ra lưng hoặc cánh tay.

Chìa khóa để đẩy lùi chứng ho do bệnh trào ngược dạ dày nằm ở sự kiên trì: Hãy kiên nhẫn thay đổi từ bữa ăn, tư thế ngủ đến sinh hoạt hằng ngày. Đồng thời kết hợp các giải pháp hỗ trợ làm dịu niêm mạc họng tại chỗ để giảm cảm giác khô rát, ngứa họng hoặc vướng họng sau các cơn ho. Lắng nghe cơ thể và chủ động chăm sóc đúng cách sẽ giúp bạn lấy lại sự dễ chịu cho cổ họng và có những giấc ngủ ngon tròn giấc!