Cảm cúm thường có thể tự hồi phục sau vài ngày, nhưng việc tự điều trị không đúng cách lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tự ý dùng kháng sinh, uống nhiều loại thuốc cảm cùng lúc, tăng liều hoặc chủ quan với dấu hiệu bất thường đều là những sai lầm khi tự điều trị cảm cúm có thể ảnh hưởng đến quá trình hồi phục và làm tăng nguy cơ biến chứng. Vậy đâu là những sai lầm thường gặp và người bệnh nên xử trí thế nào để chăm sóc an toàn hơn?
Sai lầm khi tự điều trị cảm cúm khiến bệnh lâu khỏi
Những sai lầm khi tự điều trị cảm cúm phổ biến nhất
1. Xem cảm cúm là bệnh “xoàng”, không cần theo dõi sát
Vì đa số triệu chứng cúm sẽ thuyên giảm dần sau vài ngày, nhiều người không chú ý theo dõi tình trạng bệnh mỗi ngày. Tuy nhiên, cúm vẫn có khả năng gây biến chứng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
Một số biến chứng có thể gặp gồm viêm phổi, suy hô hấp hoặc ảnh hưởng đến tim mạch. Vì vậy, thay vì mặc định bệnh sẽ tự khỏi, người bệnh nên quan sát diễn biến triệu chứng trong những ngày tiếp theo.
Nếu xuất hiện khó thở, đau hoặc tức ngực, lơ mơ hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh, người bệnh cần được thăm khám sớm thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.
2. Tự ý dùng kháng sinh khi bị cảm cúm
Cúm do virus influenza gây ra, trong khi kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn. Nhiều người tìm mua kháng sinh trị cúm ngay khi xuất hiện sốt, ho hay đau họng, nhưng việc này không giúp tiêu diệt virus cúm và cũng không làm bệnh nhanh khỏi hơn.
Sử dụng kháng sinh khi không cần thiết còn có thể gây ra các tác dụng không mong muốn như rối loạn tiêu hóa, phản ứng dị ứng và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh.
Trong một số trường hợp, người mắc cúm có thể xuất hiện nhiễm khuẩn thứ phát. Khi đó, bác sĩ sẽ dựa trên triệu chứng, thăm khám và các yếu tố liên quan để cân nhắc việc sử dụng kháng sinh.
Người bệnh không nên tự mua kháng sinh chỉ vì có sốt, ho hoặc đau họng. Nếu nghi ngờ có nhiễm khuẩn thứ phát, việc điều trị cần được thực hiện theo chỉ định phù hợp của bác sĩ.
3. Lạm dụng thuốc chứa corticoid để giảm nhanh triệu chứng
Corticoid có tác dụng chống viêm và được sử dụng trong nhiều bệnh lý khác nhau, nhưng không phải là thuốc điều trị cúm thông thường. Việc tự dùng corticoid với mong muốn nhanh hết sốt, đau họng hoặc các triệu chứng viêm có thể khiến người bệnh chủ quan vì triệu chứng được cải thiện tạm thời, trong khi nguyên nhân gây bệnh vẫn còn.
Đặc biệt, sử dụng corticoid không đúng chỉ định, liều lượng hoặc thời gian có thể gây nhiều tác dụng không mong muốn và ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
Một số thuốc không rõ nguồn gốc hoặc thuốc được truyền miệng có thể chứa corticoid nhưng người sử dụng không biết rõ thành phần và liều lượng. Người bệnh không nên tự mua hoặc sử dụng corticoid để điều trị cảm cúm. Nếu thuốc được kê trong một phác đồ điều trị khác, cần dùng đúng liều và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ.
Thay vì tìm đến các loại thuốc giảm đau hay corticoid tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ để làm dịu cơn đau rát họng cấp tốc, giải pháp an toàn được các Dược sĩ khuyên dùng là sử dụng các sản phẩm xịt họng tác dụng tại chỗ. Nổi bật như Xịt họng keo ong PropoBee của Dược Khoa (DK Pharma). Nhờ đặc tính kháng khuẩn, kháng viêm tự nhiên từ keo ong nguyên chất, PropoBee giúp làm dịu nhanh cảm giác đau rát họng ngay tức thì mà không đi qua đường toàn thân, hoàn toàn không lo tương tác với các thuốc cảm cúm đang uống
Lưu ý: PropoBee là sản phẩm hỗ trợ chăm sóc họng, không thay thế thuốc điều trị hoặc chỉ định y khoa. Người bệnh nên tham khảo ý kiến dược sĩ, bác sĩ khi có triệu chứng kéo dài hoặc trở nặng.
Xịt họng thảo dược PropoBee
4. Dùng Aspirin để hạ sốt – nguy cơ hội chứng Reye
Đây là sai lầm cần đặc biệt lưu ý ở trẻ em. Việc sử dụng aspirin cho trẻ em và thanh thiếu niên trong bối cảnh mắc cúm hoặc thủy đậu có liên quan đến hội chứng Reye – một tình trạng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể gây tổn thương cấp tính ở não và gan.
Khi trẻ bị sốt, cha mẹ không nên tự ý sử dụng aspirin. Việc lựa chọn thuốc hạ sốt cần dựa trên tuổi, cân nặng và tình trạng sức khỏe của trẻ, đồng thời tuân thủ đúng liều hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Bên cạnh thuốc, cha mẹ cũng nên theo dõi tình trạng ăn uống, khả năng đáp ứng và diễn biến các triệu chứng của trẻ. Nếu trẻ có biểu hiện bất thường hoặc tình trạng bệnh nặng lên, cần đưa trẻ đi khám.
Tự ý dùng Aspirin để hạ sốt
5. Uống nhiều loại thuốc cảm cúm cùng lúc
Muốn giảm nhanh nhiều triệu chứng, người bệnh đôi khi sử dụng đồng thời thuốc cảm cúm, thuốc hạ sốt, thuốc ho và thuốc thông mũi. Vấn đề là các chế phẩm này có thể chứa những hoạt chất giống nhau.
Paracetamol là một ví dụ điển hình vì thường có trong nhiều thuốc cảm cúm phối hợp. Nếu vừa uống thuốc cảm có chứa paracetamol vừa dùng thêm thuốc hạ sốt chứa cùng hoạt chất, tổng lượng paracetamol sử dụng có thể vượt quá mức khuyến cáo, làm tăng nguy cơ tổn thương gan.
Không chỉ paracetamol, một số thành phần khác trong thuốc cảm cũng có thể bị trùng lặp khi phối hợp nhiều sản phẩm.
Trước khi kết hợp các thuốc không kê đơn, người bệnh nên đọc kỹ thành phần trên nhãn và chú ý những hoạt chất có thể bị trùng lặp. Nếu không chắc chắn về cách phối hợp thuốc, nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ thay vì tự ý dùng nhiều sản phẩm cùng lúc.
6. Tự ý tăng liều hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần uống thuốc
Không thấy triệu chứng giảm ngay sau khi uống thuốc không có nghĩa là thuốc chưa đủ liều. Một số người có thể tự uống thêm thuốc hoặc rút ngắn khoảng cách giữa các lần dùng với mong muốn giảm sốt, giảm đau hoặc giảm ho nhanh hơn.
Việc tự ý tăng liều không đồng nghĩa với việc hiệu quả điều trị sẽ tăng lên. Ngược lại, lượng thuốc đưa vào cơ thể quá mức có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ hoặc quá liều.
Nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý với những thuốc có giới hạn liều dùng rõ ràng, trong đó có paracetamol.
Nếu triệu chứng chưa cải thiện, người bệnh nên kiểm tra lại cách sử dụng thuốc và theo dõi diễn biến bệnh thay vì tự tăng liều.
Khi nào cần đi khám khi bị cảm cúm?
Người bệnh nên tìm kiếm sự chăm sóc y tế khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng bệnh diễn biến xấu.
Một số dấu hiệu cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Lú lẫn, lơ mơ hoặc khó đánh thức
- Không uống được nước, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước
- Tình trạng sốt, ho hoặc các triệu chứng khác không cải thiện mà trở nên nặng hơn
- Các triệu chứng đã thuyên giảm nhưng sau đó sốt hoặc ho trở lại và nặng hơn
- Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền xuất hiện tình trạng mệt mỏi bất thường hoặc triệu chứng hô hấp nặng
Những người thuộc nhóm có nguy cơ biến chứng nên chủ động liên hệ với cơ sở y tế sớm khi xuất hiện triệu chứng cúm để được đánh giá và hướng dẫn điều trị phù hợp.
Kết luận
Tự điều trị cảm cúm tại nhà là điều có thể thực hiện với những trường hợp nhẹ, nhưng ranh giới giữa chăm sóc đúng cách và những sai lầm khi tự điều trị cảm cúm đôi khi rất mong manh, thậm chí có thể dẫn đến hậu quả nguy hiểm. Thay vì tự phỏng đoán liều lượng hay phối hợp nhiều loại thuốc theo cảm tính, người bệnh nên tuân thủ đúng hướng dẫn sử dụng, theo dõi sát diễn biến bệnh mỗi ngày và không ngần ngại tìm đến bác sĩ khi cơ thể phát đi tín hiệu bất thường.
